O’zbekistondagi asosiy soliqlar va yig’imlar

• Foyda solig’i
  Foyda solig’i yuridik shaxslar uchun asosiy soliqlardan biridir. 2024-yilda stavka imtiyozlar mavjudligi va faoliyat turlariga qarab 0% dan 20% gacha. Soliq soliq davri uchun olingan foyda (daromaddan chegiriladigan xarajatlar ayirilgan) asosida hisoblanadi.
• Aylanmadan olinadigan soliq
  Aylanmadan olinadigan soliq, qoida tariqasida, soliq davrida daromadi 1 milliard so’mdan oshmaydigan kichik biznesga nisbatan qo’llaniladi. 2024-yilda stavka imtiyozlar va faoliyat turlariga qarab 0% dan 4% gacha.
• Yer solig’i
  Yer solig’i yer uchastkalariga egalik qiluvchi, foydalanuvchi yoki ijaraga oluvchi jismoniy va yuridik shaxslarga, jumladan O’zbekiston Respublikasi norezidentlariga nisbatan qo’llaniladi. Qishloq xo’jaligiga mo’ljallanmagan yerlar uchun bazaviy stavkalar gektariga belgilanadi va toifa hamda zonaga qarab 27 mln so’mdan 271 mln so’mgacha.
• Mol-mulk solig’i
  Mol-mulk solig’i ko’chmas mulk egalaridan undiriladi. Yuridik shaxslar uchun stavka mulkning qoldiq qiymatining 0,5% dan 3% gacha, lekin belgilangan summadan past bo’lmasligi kerak. Stavka mulk turi va joylashuviga bog’liq.
• Aksiz solig’i
  Aksiz solig’i ayrim tovarlarga qo’llaniladi: alkogol, tamaki mahsulotlari, neft va neft mahsulotlari, mobil aloqa xizmatlari, shakar va boshqalar. Stavkalar tovar yoki xizmat turiga bog’liq. Masalan, 2024-yilda etil spirtini import qilishda aksiz stavkasi tovar qiymatining 70% i; tamaki mahsulotlari va mobil aloqa xizmatlariga — 10%; import qilinadigan shakarga — qiymatning 20% i.
• Qo’shilgan qiymat solig’i (QQS)
  QQS O’zbekiston Respublikasida tovar (xizmat) sotuvchi yoki tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchilarga qo’llaniladi — O’zbekiston va xorijiy davlatlarning ham yuridik, ham jismoniy shaxslari. Tovarlarni bojxona chegarasi orqali o’tkazuvchilar bojxona qonunchiligiga muvofiq QQS to’lovchilari hisoblanadi. Standart QQS stavkasi — 12%. Ayrim tovarlar (xizmatlar) imtiyozli 0% stavka bilan soliqqa tortiladi (masalan, eksport tovarlari).
• Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig’i (JShDS)
  JShDS jismoniy shaxslarning umumiy daromadidan, jumladan ish haqi va boshqa daromadlardan ushlab qolinadi. Stavka 0% dan 12% gacha bo’lib, rezidentlik holati, daromad turi va chegirma yoki imtiyozlar mavjudligiga bog’liq.
• Ijtimoiy soliq
  Ish beruvchining ish haqiga sarflagan xarajatlari ijtimoiy soliqqa tortiladi. Stavka ish haqi xarajatlarining 0% dan 25% gacha bo’lib, faoliyat turiga bog’liq. O’zbekistonda ishlash uchun xorijiy xodimlarni taqdim etish shartnomalari bo’yicha norezident yuridik shaxsga to’lanadigan xorijiy xodim daromadlari ham ijtimoiy soliqqa tortiladi. Bundan tashqari, tadbirkorlik faoliyati bilan shug’ullanuvchi shaxslar ijtimoiy soliq to’laydi.

Boshqa soliq va yig’imlar:

• Yer qa’ridan foydalanganlik solig’i: neft, gaz, ko’mir, qimmatbaho metallar kabi foydali qazilmalarni qazib oluvchi kompaniyalardan undiriladi. Stavkalar qazib olingan resurs turi va miqdoriga bog’liq, qiymatning 4% dan 10% gacha.
• Bojxona to’lovlari: O’zbekistonga import qilinadigan tovarlardan undiriladi. Stavkalar tovar turi, qiymati va import mamlakatiga bog’liq. Ayrim toifalarga imtiyozlar yoki ozod qilishlar qo’llanilishi mumkin.
• Litsenziya va ro’yxatdan o’tkazish yig’imlari: ayrim faoliyat turlari uchun litsenziya berish hamda yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarni ro’yxatdan o’tkazish uchun olinadi. Miqdori faoliyat turiga bog’liq va tegishli huquqiy hujjatlar bilan tartibga solinadi.

Qo’shimcha:

• Alkogol mahsulotlarini sotish huquqi uchun yig’imlar
• Xorijiy avtotransport vositalarining O’zbekiston hududiga kirishi va tranziti uchun yig’imlar
• Yuk ko’tarish quvvati 10 tonnadan ortiq yuk avtomobillari va tirkamalar uchun avtomobil yo’llaridan foydalanish yig’imlari
• Atrof-muhitni ifloslantirish va chiqindilarni joylashtirish yig’imlari
• Turistik (mehmonxona) yig’imi
• G’ildirakli transport vositalari, o’ziyurar mashinalar, shinalar va disklar uchun utilizatsiya yig’imlari
• Abonent raqamidan foydalanish yig’imlari
• Qimmatli qog’ozlar chiqarilishi va ular bilan bitimlarni ro’yxatdan o’tkazish yig’imlari va boshqalar

Xulosa
O’zbekiston soliq tizimi iqtisodiy faoliyatning deyarli barcha jihatlarini qamrab oluvchi turli soliq va yig’imlarni o’z ichiga oladi. Soliq qonunchiligini bilish va to’g’ri qo’llash biznesni muvaffaqiyatli boshqarishning asosiy omillaridir. Moliyaviy faoliyatni rejalashtirishda kompaniyalar barcha soliq turlarini hisobga olishi va soliq xavflarini kamaytirish hamda soliq yukini optimallashtirish uchun professional soliq maslahatchilariga murojaat qilishi lozim.